2 . ابوزيد احمد بن سهل بلخى . هم اديب بوده و هم فيلسوف . ابن النديم شرح حال او را در رديف ادبا و نويسندگان آورده است و كتب فلسفى او را نيز همان جا بيان كرده است « 1 » ولى در ضمن احوال محمد بن زكرياى رازى ( در رديف اطبا ) كه فلسفه را نزد بلخى خوانده است ، مختصرى دربارهء ابن بلخى توضيح مىدهد بدون آنكه معلوم كند اين همان ابوزيد بلخى است يا شخص ديگر است و مىگويد : من كتابهاى زيادى به خط ابن بلخى در علوم بسيارى ديده‌ام كه همه مسوّده و ناتمام بود « 2 » بلخى علاوه بر مقام فلسفى ، در ادب از طراز اول ادباى اسلامى به شمار رفته است . او را با جاحظ همرديف مىشمارند و برخى او را بر جاحظ ترجيح مىدهند . ابن النديم علاوه بر ساير كتب ، كتابهايى از او به نامهاى شرائع الاديان و نظم القرآن و قوارع القرآن و غريب القرآن و فضائل مكه را نام برده است . وى در سال 322 درگذشته است . در فهرست ابن النديم و تاريخ الحكماء ابن قفطى ذكرى از اينكه بلخى شاگرد كندى بوده به ميان نيامده است ، ولى متأخران بالاجماع او را شاگرد كندى دانسته‌اند . ظاهراً مدرك همهء آنها معجم الادباء ياقوت حموى است « 3 » اما اگر واقعاً سال وفات بلخى 322 باشد ، شاگردى او نزد كندى بسيار بعيد است ، زيرا كندى در حدود سال 258 درگذشته است و شصت و چهار سال ميان اين دو تاريخ فاصله است . مگر اين كه فرض كنيم بلخى لااقل حدود صد سال عمر كرده است ، ولى معجم الادباء تصريح مىكند كه وى 87 يا 88 سال عمر كرد . پس اگر او در سال 322 درگذشته باشد ، در وقت فوتِ كندى 13 يا 14 سال داشته است . شايد بلخى شاگرد مع الواسطهء كندى بوده است . بلخى نيز احتمالًا شيعه است و هم رمى به كفر و الحاد شده است « 4 » . مىگويند ابوالحسن عامرى ، فيلسوف معروف - كه بعد درباره‌اش سخن خواهيم گفت - شاگرد بلخى بوده است ، ولى چنان كه بعداً خواهيم گفت بعيد به نظر مىرسد .

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 204 . ( 2 ) . همان ، ص 230 . ( 3 ) . معجم الادباء ، چاپ مصر ، 1923 م ، ج 1 / ص 145 . ( 4 ) . فلاسفهء شيعه ، ص 113 ، 124 .